An Giang quê tôi

Nguyễn Thị Tuyết Nhung
Ban CTMT ấp Trung hòa, xã Tân Trung huyện Phú Tân tỉnh An Giang

KHÔNG CÓ LINK BÁO CHÍ.

An Giang quê tôi là một trong những vùng đất trũng của đồng bằng miền tây nam bộ, có hai mùa mưa nắng rõ rệt. Năm nào cũng cứ đến khoảng tháng bảy, tháng tám âm lịch là lũ đã bắt đầu xuất hiện ở các vùng thượng nguồn về sông MeKong đổ về, sau đó mức nước sẽ tăng dần, biến nơi đây thành một biển nước mênh mông. Dân gian có câu: “Tháng bảy nước nhảy lên bờ là thế”. Đây cũng là lúc ngư dân miền Tây mưu sinh trên miền sông nước bằng nghề đánh bắt nhiều nguồn thủy sản dồi dào. Nói đến mùa nước lũ là người ta liên tưởng ngay đến những cánh đồng bông điên điển và những đoàn ghe xuồng đánh bắt cá linh, loại đặc sản rất độc đáo, thơm ngon và chỉ xuất hiện khi mùa lũ tràn đồng… Nhưng đó là những dòng ký ức của tôi thời thơ ấu còn những năm gần đây người nông dân nào ven sông Mekong cũng ngước mắt lên nhìn trời, mong mây đen kéo về, mong trời đổ mưa xuống... Mỗi chiều về, nhìn con nước lững thững trôi khiến người dân miền Tây thôi mong chờ. Chỉ khoảng ba hay bốn năm về trước, vào thời gian này, thượng nguồn của sông Hậu đã ào ào nước, các cánh đồng ở những miệt An Giang, Đồng Tháp, Cần Thơ… cũng mênh mông những nước. Nhưng giờ thì... Đã gần hết tháng 7, nếu từ Cần Thơ ngược về vùng biên giới, nơi dòng sông Hậu chảy vào đất Việt. Huyện An Phú của tỉnh An Giang nơi giáp với biên giới Campuchia, cũng là nơi đón đầu dòng lũ từ biển Hồ đổ về. Chợ xã Vĩnh Hội Đông, nơi được xem là “thủ phủ” của cá linh non - món đặc sản đặc trưng của vùng sông nước miền Tây. Những năm trước, cá linh được người dân giăng lưới, đặt đơm rồi đưa về chợ nhỏ này. Đây là nơi những thương lái, bạn hàng mua bán và đưa loại cá đặc sản này đi khắp nơi. Thế nhưng, đáng lẽ dòng nước đục ngầu phù sa mang theo trong đó những sản vật của thiên nhiên đã phải tràn ngập khắp nơi thì hiện thực lại vô cùng chua chát. Không riêng ở An Giang, mà các huyện Hồng Ngự, Tân Hồng của Đồng Tháp của vùng Tứ giác Long Xuyên cũng cùng chung cảnh ngộ. Cuộc sống của người miền Tây đang thiếu nước lũ, đồng ruộng miền Tây đang thiếu trầm trọng phù sa. Hằng trăm năm qua, lũ mang niềm vui, hạnh phúc, sự no đủ, văn hóa sống cho người miền Tây. Cuộc sống của những con người ở đôi bờ sông Hậu hầu như gắn liền với dòng sông, con nước. Văn hóa nước và người cũng từ đó mà lưu truyền bao đời. Việc lũ không về nữa luôn khiến cho những người dân này có cảm giác đã mất đi phần quan trọng nhất trong cuộc sống. Nhớ về mấy năm trước, người nông dân ào ào ghe, lưới đi gom cá, soi ếch, bắt rắn. Nước về mang cho bà con nhiều thứ. Con cái được học hành, vụ mùa năm sau được trúng lớn. Còn hai ba năm nay, nước không về tới trên những ruộng lúa nữa. Phần người ta đã làm đê bao quanh để làm lúa, mà phần cũng chẳng thấy nước về nữa. Nghe đâu nước trên dòng sông mẹ bị các nước khác chặn mất rồi”, một người nông dân vừa xới đất ruộng vừa nói chuyện với nhau. Hằng năm, cứ tới mùa lũ là người dân lại xôn xao họp chợ. Sản vật mùa lũ được mua bán, trao đổi rồi mang đi khắp nơi. Còn giờ đây sau lưng những người buôn bán này là dòng kinh, nước lững lờ trôi hiền hòa. Sản vật thiên nhiên đâu còn trong những dòng nước êm dịu đó. Người dân đang dần quen với việc, miền Tây không còn lũ nữa. Dòng sông mẹ Mê Kông, nơi cung cấp nước cho sông Tiền và sông Hậu. Từ hai con sông này, nước và phù sa được điều tiết, phân phối cho cả khu vực đồng bằng sông Cửu Long. Các nhà khoa học cảnh báo, việc nước lũ không về, đồng nghĩa với đồng bằng không được bồi đắp phù sa nữa thì miền Tây sẽ biến mất trong vài trăm năm nữa. Đó hiển nhiên đã không phải là lời đe dọa xuông, mà là lời cảnh báo có cơ sở. Theo số liệu từ Ủy ban sông Mê Kông, hàng năm hệ thống Tiền – Hậu bồi đắp thêm cho đồng bằng khoảng 160 triệu tấn phù sa. Con số khổng lồ này được bồi lấp chủ yếu vào mùa lũ, những thời điểm khác hầu như không đáng kể. Phù sa trôi theo con nước, trôi ra cửa biển. Đến các tỉnh giáp biển như Cà Mau, Bạc Liêu phù sa còn “hào phóng” bồi đắp thêm cho các tỉnh này vài chục mét đất, lấn ra biển. Dòng nước lũ mang về cho miền Tây những giá trị vô cùng to lớn, không thể đong đếm được. Nhưng hiện nay, nhiều đập thủy điện được xây dựng ở Lào và Campuchia khiến lượng phù sa về nước ta bị giữ lại 50%. Nếu những đập thủy điện này hoàn thiện và đi vào hoạt động, lượng phù sa sẽ bị giữ đến gần 90%. Những nguy cơ ảnh hưởng đến Đồng bằng sông Cửu Long đang dần hiện hữu rõ nét hơn bao giờ hết. Hơn nữa, vài năm nay, ở các cửa biển, mực nước mặn đã dâng cao và tràn trở lại vào những cánh đồng, vuông tôm của người dân Cà Mau, Bạc Liêu. Đã thế, những hiện tượng sạt lở, biển xâm lấn hàng năm được ghi nhận ở Cà Mau đã lên đến hơn mười mét, có nơi đến vài chục mét. Không chỉ Cà Mau mà từ Long An, Bến Tre, Cần Thơ đều xảy ra trường hợp ngập mặn đặc biệt là năm vừa rồi Bến Tre không có nước ngọt để sinh hoạt và tưới tiêu vườn cây ăn trái làm thiệt hại biết bao kinh tế của người nông dân. Nguyên do cũng vì nước ngập mặn. Cuộc chiến mặn, ngọt dường như đã an bài, dòng nước ngọt ngày càng yếu thế. Từ đó, lời cảnh báo trong vài trăm năm tới miền Tây biến mất là hoàn toàn có thể xảy ra. Việc cần thiết bây giờ là người dân nên dần chuyển đổi phương thức sản xuất, chuyển đổi sang hướng nâng cao và bền vững. Nói đơn giảndân không trông chờ và phụ thuộc vào nước lũ nữa. Việc sử dụng đất nông nghiệp như thế nào cho hợp lý cũng cần phải được tính toán kỹ. Theo đó đối với vai trò là cán bộ Mặt trận ấp ở địa phương bản thân sẽ chủ động phối hợp cùng các ngành chuyên môn cấp trên tuyên truyền vận động người dân am hiểu học hỏi những kinh nghiệm ở nơi khác để về thực hiện tại địa phương mình, bên cạnh đó hướng dẫn người dân cần phải hạn chế bón phân bón vô cơ làm đất bị chai, thiếu vi sinh, cần phải thay đổi cách nhìn nhận với đất, không phải cứ ném phân xuống đất là có vụ mùa bội thu. Việc sử dụng đất phải đi đôi với việc bảo vệ, duy trì. Lũ không về, phù sa không bồi đắp, cát lại được khai thác khắp nơi trên sông Tiền, sông Hậu đó chính là những tác nhân “giúp” miền Tây biến mất càng nhanh hơn. Lũ có thể không về nữa, nhưng người miền Tây vẫn phải sống và sản xuất nông nghiệp. Vì vậy, việc thay đổi tập quán sản xuất cho nông dân không thể chậm trễ nữa, và việc giữ gìn tất đất ở đồng bằng châu thổ này cũng nên được bắt tay thực hiện là vừa.